İsrail-Türkiye Gerilimi: Suriye'de Savaş Çıkar mı?

İsrail'in Suriye'deki Abu al-Duhur hava üssünü vurmasının ardından Başbakan Benjamin Netanyahu, Şam'ın Türk kuvvetlerinin bu üste konuşlandırılmasına izin vermek üzere olduğunu ve Tel Aviv'in söz konusu konuşlanmanın İsrail güvenliğine yönelik bir tehdit oluşturacağına dair tekrarlanan uyarılarını Şam'ın görmezden geldiğini açıkladı. İsrail, Türkiye'yi "Suriye'deki tehlikeli serüvenler" yürütmekle suçlarken Ankara, İsrail'in "sorumsuz" saldırılarını durdurmasını talep etti. İsrail'in hava saldırılarını başlatmasından birkaç gün önce Mossad başkanı ile Suriyeli Dışişleri Bakanı, Türkiye'nin askeri konuşlanmaları meselesini görüştü. Saldırı, bölgesel güçler Türkiye ve İsrail arasındaki gerilimleri ön plana çıkardı. Suriye, her iki ülkeyle de sınır komşusu olan ve Ankara'nın Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şaraa'nın müttefiki sıfatıyla üzerinde nüfuz kurduğu bir Arap devletidir; Şaraa'nın 2024'te Beşar el-Esad'ı iktidardan uzaklaştırmasından bu yana İsrail'de ciddi endişelere yol açmaktadır. 2023'teki Gazze savaşından bu yana İsrail ile ilişkileri giderek gerilen Türkiye, Suriye ordusunu eğitmekte ve Şam'ın devlet kurumları ile altyapısını yeniden inşa etmesine yardım etmektedir. Ayrıca, başta Suriye'nin kuzeyinde, kuzeybatısında ve kuzeydoğusunda olmak üzere 126 askeri noktada konuşlu bulunan Türk kuvvetlerinin ülke içindeki varlığını kademeli olarak azaltma planının bir parçası olarak askeri destek sağlamaktadır. Türkiye'nin Suriye'deki varlığının daha önce yaklaşık 20.000 asker ve güvenlik personelinden oluştuğu tahmin edilmekteydi; ancak Beşar el-Esad hükümetinin çöküşünün ve Ahmed el-Şaraa yönetiminin iktidara gelmesinin ardından kuvvetlerin sayısı ve konuşlanması önemli ölçüde değişti. İsrail Hayom'a göre İsrail, Suriye'de konuşlanan Türk kuvvetlerinin NATO üyeliği statüsünden korunmadığını hesaplayarak Türk askeri personelinin gelmesinden önce altyapıyı tahrip etmeyi hedefliyor; böylece Türk kayıplarından ve Ankara ile doğrudan bir çatışma riskinden kaçınmayı amaçlıyor. ABD ise "gereksiz tırmanma"yı kınıyor. Dışişleri Bakanı Esad el-Şeybani, Axios'a verdiği röportajda Türk askeri yetkililerinin üssü bir eğitim ve daha kapsamlı askeri işbirliği çerçevesinde ziyaret ettiğini, ancak Suriye'nin Abu al-Duhur hava üssünde kalıcı bir Türk askeri varlığı tesis etmeyi planlamadığını belirterek üssün büyük ölçüde boş olduğunu açıkladı. Türkiye sınırından yaklaşık 70 kilometre doğuda yer alan üs, Suriye iç savaşı nedeniyle Eylül 2012'den bu yana faaliyette değildi. Üs, Halep, Hama ve başkent Şam'ı birbirine bağlayan stratejik bir nokta olarak Suriye Silahlı Kuvvetleri'nin son kalesi konumundaydı. Suriye'nin mevcut cumhurbaşkanı Ahmed el-Şaraa'nın yönettiği İslamcı militan isyan grubu Hayat Tahrir el-Şam (HTŞ), üssü Aralık 2024'te Esad hükümetini devirdiği saldırı sırasında ele geçirdi. İsrail'in Washington Büyükelçisi Yechiel Leiter, The Jerusalem Post'a yaptığı açıklamada İsrail'in Türkiye'nin Suriye'deki askeri varlığını önemli ölçüde genişletmeyi planladığına dair net bilgiler aldığını ve Kudüs'ün bu hareketi kırmızı çizginin ihlali olarak değerlendirdiğini belirtti. Türkiye, İsrail'in Mayıs ayında abluka altındaki Gazze Şeridi'ne insani yardım ulaştırmaya çalışan düzinelerce aktivisti durdurup gözaltına alması üzerine açılan yurt içi bir ceza davası kapsamında Netanyahu hakkında Interpol'den tutuklama kararı talep etti. Buna yanıt olarak Netanyahu'nun ofisi, Recep Tayyip Erdoğan'ı "antisemit diktatör" olarak nitelendirdi ve "Türkiye'nin bölgeyi istikrarsızlaştırma girişimlerine karşı kararlılıkla hareket edeceğini" vaad etti. Likud kampanyası ise daha önce Erdoğan'ın fotoğrafını billboardlara taşımıştı. Pazar günü Mossad Başkanı Roman Gofman ile Suriyeli Dışişleri Bakanı Esad el-Şeybani, iki ülke arasındaki gerginliği yatıştırmak amacıyla bir araya geldi. ABD Dışişleri Bakanlığı, Suriye'nin terör devleti listesindeki tanımlamasını kaldırdı; Hazine Bakanlığı ise 2024 yılı sonunda Beşar el-Esad'ı devirerek iktidara gelen Sünni İslamcı örgüt Hayat Tahrir el-Şam'a yönelik yaptırımları askıya aldı. Türkiye ile İsrail'in Esad sonrası Suriye'ye ilişkin vizyonları temelden birbirinden farklı olmaya devam etmektedir.

Globalde Türkiye

Suriye'nin Önemi ve İsrail-Türkiye Geriliminin Tırmanması: Yeni Bir Savaş İhtimali Ne Kadar Yüksek?