Türkiye Boğazları Nasıl Nüfuz Aracına Dönüştürdü?

Ukrayna savaşının sürdüğü bu dönemde İstanbul Boğazı'ndan geçen bazı ticari gemiler sıra dışı bir görünüm sergiliyor: Gövdelerine çelik iskeletler, su tankları ve lastikler eklenerek insansız hava aracı saldırılarına karşı ilkel önlemler alınmış gemiler, Karadeniz'i geçtikten sonra boğaza ulaşıyor. Bu tablo, Türkiye'nin savaş bölgesiyle barış koridoru arasındaki sınırı nasıl çizdiğini gözler önüne seriyor. 31 Ağustos 2026'da Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İstanbul'da gazetecilere Karadeniz'deki tahıl ihracat tesislerine yaklaşan Rus ve Ukrayna saldırılarından zarar gören ülkelerin Türkiye'den arabuluculuk talep ettiğini açıkladı. Fidan, Ankara'nın Moskova ve Kyiv ile temaslar sürdürdüğünü ve koşullar oluşursa önceki tahıl anlaşmasına benzer bir düzenlemeye ulaşmayı hedeflediklerini duyurdu. Bu arabuluculuk kapasitesinin en somut örneği dört yıl önce yaşandı. 3 Ağustos 2022 sabahı Türk, Rus, Ukraynalı ve BM denetçilerinden oluşan karma ekip, Odessa'dan 26 binden fazla ton mısırla yola çıkan 'Razoni' gemisini İstanbul açıklarında denetledi ve geçişine onay verdi. 'Razoni', Karadeniz Tahıl Girişimi kapsamında Ukrayna limanından ayrılan ilk gemi oldu; BM bu seferi anlaşmanın işlerliğinin pratik testi olarak nitelendirdi. Türkiye'nin bu konumdaki gücü, üç unsurun bir araya gelmesinden doğuyor: coğrafyanın kendisini güzergâhın üzerine yerleştirmesi, 1936'da imzalanan Montrö Sözleşmesi'nin geçiş yönetiminde yasal yetki tanıması ve hem Batı hem Rusya ile sürdürülen ilişkilerin bu yetkileri pazarlık zeminine dönüştürmesine olanak sağlaması. Montrö, Karadeniz'e kıyısı olmayan ABD gibi ülkelerin savaş gemilerinin 21 günden fazla kalmalarını ve toplam tonajın belirlenen sınırı aşmasını yasaklıyor; Türkiye bu kuralları uygulayan taraf konumunda. NATO üyeliği Türkiye'ye güvenlik güvencesi sağlarken Montrö, müttefik filolarına da kısıtlama getiriyor. Ankara her iki tarafı da bağlayan bu sistemi korumakta çıkar görüyor: Ne Rusya'nın boğazlar üzerinde özel düzenleme dayatmasını istiyor ne de Karadeniz'in sınırsız bir güç yansıtma alanına dönüşmesini.

Bu haberi kısaltarak çevirdik: olayın tamamı burada, gazetenin yazısının tamamı kaynağında.

Globalde Türkiye

Boğazların Bekçisi: Türkiye Çanakkale ve İstanbul Boğazlarını Nasıl Bir Nüfuz Aracına Dönüştürdü?