DTÖ: Türkiye'nin Çin EV Vergileri Ticaret Kurallarını İhlal Ediyor

Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Uzmanlar Paneli, Türkiye'nin elektrikli araçlar ve bazı hibrit modellere uyguladığı ek gümrük vergilerinin uluslararası ticaret kurallarını ihlal ettiğine hükmetti; ancak karar, Türkiye'nin Çin'e tazminat ödemesini öngörmüyor. 122 sayfalık rapor, 28 Temmuz'da kamuoyuyla paylaşıldı. Dava, Türkiye'nin Çin menşeli araçlara uyguladığı vergi ve ithalat yönetim tedbirlerine itiraz eden Çin tarafından açılmıştı. Uzmanlar Paneli, Türkiye'nin ilgili tedbirlerini Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT) kapsamındaki yükümlülükleriyle uyumlu hale getirmesini tavsiye etti. Raporda Çin'in uğradığı zarar hesaplanmadı, tazminat miktarı belirlenmedi ve Türkiye'ye herhangi bir ödeme yükümlülüğü getirilmedi. Türkiye'nin başlıca muhalefet partisinden milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, kararın Türkiye'ye yıllık en az 100 milyon dolar (yaklaşık 4 milyar 490 milyon lira) zarar vereceğini ileri sürdü. Yavuzyılmaz bu rakamın hesaplama yöntemini açıklamadı. Milletvekili, Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ı 26 Eylül'e kadar karara itiraz etmeye ve araç vergilerindeki sık değişiklikler gerekçesiyle istifaya davet etti. DTÖ kurallarına göre tazminat, gönüllülük esasına dayalı ve geçici bir düzenlemedir; yalnızca taraflardan birinin belirlenen süre içinde onaylanmış bir kararı uygulamaması durumunda diğer taraf tazminat talep edebilir. Tarafların tazminat konusunda uzlaşamaması halinde Çin, DTÖ'den zarara eşdeğer düzeyde ticari tavizleri askıya alma yetkisi talep edebilir. Bu süreç, Türkiye'nin Çin'e anında nakit ödeme yapması anlamına gelmez. Uzmanlar Paneli raporu henüz DTÖ Uyuşmazlık Çözüm Organı tarafından onaylanmadı. DTÖ kuralları, panel raporlarının dağıtımından itibaren 60 gün içinde gözden geçirilerek onaylanmasını zorunlu kılıyor; taraflardan birinin itiraz etmesi ya da üyelerin oybirliğiyle reddetmesi durumu bunun istisnasını oluşturuyor. Türkiye ile Çin, DTÖ Uyuşmazlık Çözüm Organı'na ortak başvurarak itiraz ya da onay başvurusu için son tarihin 27 Ekim'e ertelenmesini talep etti. Talep, özgün 60 günlük sürenin dolmasından bir gün önce, 25 Eylül'de ele alınacak. Çin, Ekim 2024'te Türkiye'nin elektrikli araçlar ve belirli modellere uyguladığı ek vergiler ile ithalat lisans uygulaması gerekçesiyle Türkiye ile müzakere başlatmayı talep etti. Müzakerelerin anlaşmazlığı çözememesi üzerine DTÖ, Şubat 2025'te uzmanlar paneli kurdu. Panel, Çin araçlarına yönelik başlangıçta uygulanan gümrük politikası yerine Türkiye'nin Eylül 2025'te revize ettiği tedbirleri inceledi. Revize düzenlemelere göre Türkiye ile serbest ticaret anlaşması bulunmayan ülkelerden ithal edilen elektrikli araçlara yüzde 30 ek vergi veya araç başına minimum 8.500 dolar uygulanıyor; bu ikisinden yüksek olan geçerli sayılıyor. İçten yanmalı motorlu araçlar ile şarj edilemeyen hibrit modeller için oran yüzde 25 veya minimum 6.000 dolar, şarj edilebilir hibrit modeller için ise yüzde 30 veya minimum 7.000 dolar olarak belirlendi. Bu vergiler, Türkiye'nin standart yüzde 10'luk araç ithalat gümrüğüne ek olarak uygulanıyor. Uzmanlar Paneli, 34 tarife pozisyonu kapsamındaki elektrikli araç ve hibrit modellere uygulanan ek vergilerin Türkiye'nin DTÖ'ye taahhüt ettiği gümrük tarifesi tavanını aştığını ve ilgili ithal ürünlere ayrımcı muamele yapıldığını tespit etti. Çin, içten yanmalı motorlu araçlara uygulanan vergilerin kural ihlali oluşturduğunu kanıtlayamadı; panel aynı zamanda bazı hibrit modellere ilişkin Çin'in taleplerini de reddetti. Türkiye, ek vergilerin ulusal sağlık ile doğal kaynakların korunması amacıyla getirildiğini savundu; ancak panel, Türkiye'nin vergi uygulamaları ile bu hedefler arasındaki bağlantıyı ispatlayamadığı kanaatine vardı. Panel, Türkiye'nin serbest ticaret ortaklarına tanıdığı muafiyet düzenlemelerinin büyük bölümünü haklı bulurken Venezuela'ya tanınan muafiyetin hukuki dayanaktan yoksun olduğuna hükmetti; zira iki ülke arasındaki anlaşma birçok araç kategorisini kapsam dışı bırakıyordu. Türkiye'nin ithalat lisans sistemi; elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araç ithalatçılarının 7 bölgede toplam 20 servis istasyonu kurmasını, yetkili servis personeli istihdam etmesini, her marka için en az 40 operatörlük kapasiteli Türkiye merkezli çağrı merkezi oluşturmasını, Türkiye'de yerleşik temsilci atamasını ve batarya sistemleri üzerinde devlet denetimine izin vermesini zorunlu kılıyor. Uzmanlar Paneli, söz konusu her bir gereksinimin Çin araçlarını benzer yerli araçlara kıyasla daha dezavantajlı bir konuma düşürdüğünü tespit etti ve Türkiye'nin sistemin tüketici koruma ile araç sertifikasyon mevzuatını hayata geçirdiğine dair açıklamasını reddetti. Bu uyuşmazlık, ayrıca yatırım boyutuyla da dikkat çekiyor. Türkiye, 2024 yılında Çinli otomobil üreticisi BYD ile anlaşma imzalayarak ülkenin batısındaki Manisa iline 1 milyar dolarlık fabrika yatırımı yapılmasını, yıllık 150 bin araçlık üretim kapasitesi oluşturulmasını ve en fazla 5.000 istihdam sağlanmasını öngörmüştü. BYD İcra Başkan Yardımcısı Stella Li, Haziran ayında Reuters'a verdiği demeçte şirketin bu projeyi dondurduğunu ve odağını Macaristan fabrikasına kaydırdığını açıkladı. Türkiye Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yetkilileri ise projenin durma noktasına gelmesi nedeniyle BYD'nin yıl başında teşvik uygulamalarından yararlanma hakkının askıya alındığını, ancak yatırım anlaşması ile şirket taahhütlerinin geçerliliğini koruduğunu bildirdi.

Globalde Türkiye

DTÖ Uzmanlar Paneli: Türkiye'nin Çin Elektrikli Araçlarına Uyguladığı Vergi ve İthalat Kısıtlamaları Uluslararası Ticaret Kurallarını İhlal Ediyor