İsrail teknolojisiyle Yunan füze kalkanı Achilles Shield: Türkiye'yi endişelendiren sistem Erdoğan-Netanyahu gerilimini derinleştiriyor

Yunanistan'ın geleceğe yönelik Achilles Shield sisteminin hizmete girmesi, sıradan bir hava savunma alımının çok ötesine geçiyor. Yunanistan ile İsrail arasında 31 Ağustos'ta imzalanan ve yaklaşık 3 milyar euro değerindeki anlaşma, İsrail yapımı hava savunma ve füze savunma sistemlerini, radarları ve yeni bir komuta-kontrol sistemini bir araya getiren çok katmanlı bir mimari ortaya koymaktadır. Türkiye açısından bu gelişme özellikle hassas bir döneme denk gelmektedir: Ankara'nın İsrail ile ilişkileri en kötü dönemlerinden birini yaşamakta, her iki ülke Suriye'deki çıkarları nedeniyle dolaylı biçimde karşı karşıya gelmektedir. Sözleşme kapsamında Yunanistan'a David's Sling, Barak MX ve Spyder gibi sistemlerin, çok işlevli radarların ve ortak bir hava durumu tablosu oluşturmaya yönelik bir komuta mimarisinin entegre edilmesi öngörülmektedir. Atina'nın yaklaşık 35 ayda tamamlamayı planladığı proje, halihazırda mevcut Patriot sistemleriyle ve Rafale, F-16V ile F-35 avcı uçaklarının gelecekteki kapasiteleriyle de bütünleştirilecektir. Ankara için asıl mesele, Yunanistan'ın kaç füze önleyiciye sahip olacağından ibaret değil. Esas değişim, Atina'nın farklı hava savunma sistemlerine sahip olmaktan çıkıp alçak irtifadaki tehditleri balistik füzelere kadar geniş bir yelpazeyi kapsayabilen, entegre sensör, komuta ve silah ağı kurmaya geçiyor olmasıdır. Yunan programı aynı zamanda Türkiye ile Yunanistan'ın Ege ve Doğu Akdeniz'deki toprak ve deniz sınırı anlaşmazlıkları nedeniyle karşı karşıya olmaya devam ettiği stratejik bir ortamda hayata geçirilmektedir. İkili ilişkiler yakın dönemde görece bir yumuşama sürecine girmiş olsa da Atina ile İsrail arasındaki askeri işbirliği bu denkleme yeni bir unsur katmaktadır. Türk gazetesi Türkiye Today, kısa süre önce yayımladığı bir makalede bu meseleyi doğrudan ele alarak Achilles Shield'in bir Yunan savunma şemsiyesinin ötesine geçebileceğine dikkat çekmiştir. Analizde, potansiyel olarak İsrail ve Kıbrıs kapasiteleriyle bağlantılı bir mimari tanımlanmakta ve Türkiye'nin giderek genişleyen bir sensör ağının kapsamı "doğrultusunda" bulunduğu ileri sürülmektedir. Ancak aynı kaynak, Yunanistan, Kıbrıs ve İsrail arasındaki gerçek bir entegrasyonun siyasi anlaşmalar, iletişim altyapısı, bilgi sınıflandırması ve veri paylaşım mekanizmalarına bağlı olduğunu da kabul etmektedir. Türkiye'ye karşı ortak bir kalkan oluşturulduğunu kanıtlayacak tek bir İsrail-Yunan-Kıbrıs sistemi bugün için mevcut olmasa da giderek derinleşen teknolojik ve siyasi yakınlaşma daha sıkı bir işbirliğini kolaylaştırabilir; Türk kaygılarının bir bölümü de buradan kaynaklanmaktadır. İsrail ile Yunanistan arasındaki ilişkinin evrimi, bu iki ülkenin tarihsel süreçte Türkiye ile kurduğu ilişkiyle kıyaslandığında özellikle çarpıcı bir tablo ortaya çıkmaktadır. İsrail ile Türkiye on yıllar boyunca güvenlik ortağı oldu; ancak bu ilişki 2000'lerin sonundan itibaren giderek bozuldu ve şu anda son derece yüksek bir siyasi gerilim düzeyine ulaştı. Ankara, İsrail ile ticareti askıya almış; Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise Benjamin Netanyahu hükümetini defalarca Orta Doğu'yu istikrarsızlaştırmakla suçlamıştır. Erdoğan, Haziran ayında İsrail'in Suriye ve Lübnan'daki operasyonlarının Türkiye için doğrudan tehdit oluşturduğunu söyledi. Bu süreçte Yunanistan, İsrail açısından Türkiye'nin daha önce üstlenebileceği stratejik alanın bir bölümünü doldurmaktadır. Atina ile Tel Aviv arasındaki işbirliği askeri tatbikatları, istihbaratı, teknolojiyi, insansız hava araçlarını ve hava savunmasını kapsamaktadır. Achilles Shield ise bu ilişkiyi uzun vadeli bir endüstriyel ve teknolojik ortaklığa dönüştürerek yeni bir düzeye taşımaktadır. Prof. Rob Geist Pinfold, Al Jazeera'da yayımlanan bir analizde bu evrimi, bölgesel tehditleri dengelemek amacıyla Arap çevresinin dışındaki devletlerle ittifak arayışı olan İsrail'in "çevre doktrini"nin yeniden canlanmasının bir parçası olarak yorumlamaktadır. Pinfold, mevcut durumda Türkiye'yi İsrail ile Yunanistan'ın yakınlaşmasını kolaylaştıran etkenlerden biri olarak tanımlamaktadır. Bu ilişkinin gelişimi, Ankara ile Tel Aviv arasındaki Suriye kaynaklı gerilimin daha da derinleştiği bir döneme denk gelmektedir. En kritik olay Ağustos ayında yaşandı: İsrail, kuzey Suriye'deki Ebu Dühur hava üssünü vurdu. İsrail, saldırıyı Türkiye'nin burada askeri konuşlanma hazırlığı yaptığı gerekçesiyle meşrulaştırdı. Ankara ve Şam ise kalıcı bir Türk üssü planlandığını reddederek öngörülen işbirliğinin eğitim ve danışmanlıkla sınırlı olduğunu belirtti. Saldırı Türkiye'nin sert tepkisine yol açtı ve İsrail'in Türk çıkarlarına yönelik bir operasyonu Ankara'nın askeri yanıtını tetikleyebileceği endişesiyle ABD'yi Türkiye, İsrail ve Suriye arasında bir gerilim azaltma mekanizması oluşturmaya yöneltti. Bu olayın önemi şuradan kaynaklanmaktadır: İsrail, Türkiye'yi artık yalnızca farklı çıkarlara sahip bir bölgesel güç olarak değil, kendi güvenliği için potansiyel tehdit oluşturabilecek bir aktör olarak değerlendirmeye başlamıştır. Suriye'deki artan Türk varlığı, İsrail'in güvenliği açısından tehlikeli bulduğu bir etken haline gelmektedir. Mossad Başkanı, saldırıdan yalnızca birkaç gün önce Suriyeli Dışişleri Bakanı Esad el-Şeybani ile olası Türk askeri konuşlanmasını ele aldı. Bu bağlamda Achilles Shield, çok daha geniş bir stratejik tablonun parçası olarak öne çıkmaktadır. Salt askeri açıdan değerlendirildiğinde, Yunan sistemini özellikle Türkiye'yi etkisiz kılmaya yönelik bir silah olarak sunmak abartılı olur. Yunanistan'ın insansız hava araçları, seyir füzeleri, uçaklar ve balistik füzelere karşı savunmasını güçlendirme konusundaki ihtiyacı açıktır; Ukrayna savaşının ve Orta Doğu çatışmalarının yarattığı ortam da bu adımı haklı kılacak gerekçeler sunmaktadır. Program başlı başına çok sayıda tehdide karşı ulusal çok katmanlı savunma mimarisi olarak tasarlanmıştır. Üstelik Yunan hükümeti 2036'ya kadar Silahlı Kuvvetleri'ni modernize etmek amacıyla yaklaşık 28 milyar euro yatırım öngörmektedir. Ankara'dan bakıldığında ise sorun farklı yorumlanabilir: Yunanistan'ın güçlenmesi, İsrail'in Türkiye'nin yakın çevresinde konuşlandırdığı askeri kapasitede niteliksel bir dönüşümle eş zamanlı gerçekleşmektedir. Achilles Shield, Yunanistan'a çok daha dayanıklı ve birbirine bağlı bir hava savunması kazandırabilir; savaş uçaklarını savunma görevlerinin bir bölümünden kurtarabilir. Bu durum, Rafale, F-16V ve gelecekteki F-35'lerle birlikte değerlendirildiğinde stratejik önem taşımaktadır. Buna ek olarak Yunanistan, İsrail ile halihazırda çok yakın bir askeri işbirliği içindedir. Bu nedenle Türk kaygısının yalnızca füze önleyiciye ya da radara odaklanması gerekmez; asıl mesele sensörler, uçaklar, elektronik harp, istihbarat ve komuta sistemleri arasındaki birlikte çalışabilirlik kapasitesidir. Türk tepkisi ek bir sorun doğurmaktadır. Ankara, yalnızca yeni bir hava savunma sistemi satın alarak karşılık veremez. Türkiye'nin kendi askeri dönüşümü, Hisar ve Siper programları, balistik ve seyir füzeleri ile giderek genişleyen insansız hava aracı ve insansız muharebe sistemi ailesiyle katmanlı bir hava savunma mimarisine yönelmiş durumdadır. Ne var ki Türkiye, Yunanistan'ın hızla üst düzey bir hava savunma mimarisi kurduğu, potansiyel bir teknolojik rakip olan İsrail'in ise Atina ile işbirliğini derinleştirdiği bir tablo ile karşı karşıyadır. Dolayısıyla yanıt büyük olasılıkla hem diplomatik hem de askeri boyutlar taşıyacaktır. Ankara, Achilles Shield'in siyasi söylemde bir "Türkiye karşıtı mimari" olarak sunulmasını engellemeye çalışırken kendi kapasitelerini geliştirmeyi ve diğer bölgesel ortaklarıyla ilişkilerini güçlendirmeyi sürdürebilir. Türkiye Today'de yayımlanan analiz bu yorumu daha da ileri taşıyarak Achilles Shield'in İsrail'in Türkiye'yi "çevreleme" stratejisinin bir parçası olabileceğini öne sürmektedir. Yunanistan Avrupa'nın en gelişmiş hava savunma mimarilerinden birini oluşturmaktadır; İsrail Doğu Akdeniz'de giderek yakınlaşan bir askeri ortak edinmektedir; Kıbrıs da her iki ülkeyle ilişkilerini derinleştirmektedir; Türkiye ise İsrail hükümetiyle açıkça düşmanca bir ilişki sürdürürken Suriye'deki askeri varlığını artırmaktadır. Ortaya çıkan tablo, Achilles Shield'in salt bir silah alımının çok ötesinde anlam ifade ettiği yeni bir bölgesel geometridir. Bu sistem, Ege, Kıbrıs, İsrail ve Suriye'yi birbirine bağlayan ve Türkiye'nin merkezi bir konumda yer aldığı stratejik bir rekabetin parçasıdır. Ankara açısından sorun artık yalnızca Yunan savunma sistemlerini nasıl aşacağından ibaret değildir. Asıl mesele, Türkiye ile İsrail arasındaki rekabetin diplomatik söylemden Türk sınırlarına giderek yaklaşan senaryolara taşındığı bir ortamda Yunanistan ile İsrail arasındaki ilerleyen askeri entegrasyonun Doğu Akdeniz'in stratejik dengesini uzun vadede nasıl değiştireceğini önleme sorunudur.