GSI Projesi: Türkiye Geriliminin Gölgesinde Navtex

Haris Fludopulos'un haberiyle Great Sea Interconnector (GSI), kritik bir sonraki aşamaya geçiyor. Yunanistan-Kıbrıs elektrik bağlantı kablosunun güzergahında tamamlanamamış deniz tabanı araştırmaları için Navtex'in yayımlanması yaklaşıyor. Bu gelişme, geçmişte Yunan-Türk gerginliğinin odağına giren tamamlanmamış araştırma bölümünü kapsadığından büyük önem taşıyor. Kıbrıs'tan gelen son bilgilere göre Navtex, programlanan deniz tabanı araştırmaları hakkında bölgeden geçen gemileri bilgilendirmek amacıyla önümüzdeki günler içinde yayımlanması bekleniyor. Araştırmalar, Girit ile Kıbrıs arasındaki deniz bölgesini kapsıyor. Navtex'in yakında yayımlanacağını DIKO Genel Başkanı Nikolas Papadopulos açıkladı; bu açıklama, araştırmaların yeniden başlatılmasına yönelik süreçlerin ilerlediğini fiilen doğrular nitelikte. Bu adımın ağır jeopolitik bir önemi var. Gerekli deniz tabanı araştırmalarının yaklaşık yüzde 60'ı tamamlandı; geriye kalan yüzde 40'ın bir bölümü ise Yunan ve Türk taleplerinin çakıştığı deniz bölgelerinde bulunuyor. Sorunların geçmişte de yaşandığı nokta tam olarak burası: Ievoli Relume araştırma gemisinin bölgede bulunması, Türk savaş gemilerinin harekete geçmesine ve Yunan Deniz Kuvvetleri birimlerinin karşılıklı konuşlanmasına yol açmıştı. Jeopolitik test Navtex'in yayımlanması ve özellikle araştırmaların fiilen gerçekleştirilmesi, enerji ve ekonomik boyutunun yanı sıra güçlü bir jeopolitik ayak izi taşıyan bu proje için bir kez daha test niteliği taşıyacak. Nikolas Papadopulos, Türkiye'nin yarattığı "jeostratejik risk"i kabul etti; ancak konunun Avrupa Birliği ve Yunanistan düzeyinde ele alındığını, ayrıca bağlantıya yatırım ilgisi gösteren büyük uluslararası şirketlerin de sürece dahil olduğunu vurguladı. Bu çerçevede Fransız şirketi Meridiam'ın projeye katılımı özel bir ağırlık kazanıyor. Bu gelişme, Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis ile Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron arasındaki görüşmenin ardından yaşandı. O görüşmede Meridiam'ın katılımının ardından GSI için atılacak sonraki adımlar ele alındı. Fransız yatırım grubunun projeye dahil olması, dengeleri değiştirerek bağlantıya belirgin biçimde daha güçlü bir Avrupa ve jeopolitik kimlik kazandırıyor. Hatırlatmak gerekirse Meridiam, 5 Ağustos'ta ADMIE ile uygulama kuruluşunda çoğunluk hissesi satın almak üzere anlaşma imzaladı. Yunan İletim Sistemi İşletmecisi stratejik ortak olarak kalmaya devam edecek; güçlü azınlık haklarını, teknik liderliği ve bağlantının tamamlanmasının ardından işletim sorumluluğunu elinde bulunduracak. Lefkoşa'daki siperleşme savaşları GSI'nin operasyonel ve jeopolitik cephesinde hareketlilik yaşanırken Lefkoşa'da proje etrafındaki "siperleşme savaşları" sürüyor. Yeni çatışma alanı artık ağırlıklı olarak bağlantının nihai maliyetine odaklanmış durumda; projeye karşı olan ya da çekimser kalan kesimler bütçenin mevcut seviyelerde kalıp kalmayacağını sorguluyor. Tartışmanın merkezinde Kıbrıs Maliye Bakanı Makis Keravnos yer alıyor. Bakan, projeye defalarca karşı çıktı; hatta bakanlığı süresince bağlantının gerçekleşmeyeceğini dile getirdi. Kıbrıs Meclisi Enerji Komisyonu'ndaki görüşmede 1,9 milyar euroluk rakamın, bağlantının tamamlanması ve işletmeye alınmasına kadar gerekli toplam harcamaları yansıtmadığını savundu. Keravnos, ilave inşaat çalışmaları, sigorta güvenceleri, depolama tesisleri ve bakım ihtiyaçlarının da hesaba katılması gerektiğini öne sürerek nihai faturanın 1,9 milyar euronun belirgin biçimde üzerine çıkabileceğini değerlendirdi. Benzer çekinceler Kıbrıs'ta başka çevrelerden de dile getirildi. Enerji Bakanı Mihalis Damianos, bağlantının hayata geçirilmesinin otomatik olarak elektrik fiyatlarında düşüş anlamına gelmediğini belirtti. Lefkoşa ise Avrupa Yatırım Bankası'nın yıl sonunda açıklanması beklenen güncellenmiş fizibilite çalışmasını bekliyor. Proje destekçilerinin yanıtı Öte tarafta, GSI destekçileri bağlantının Kıbrıs'a sağlayabileceği ekonomik ve enerji faydalarını öne çıkarıyor. Nikolas Papadopulos, kablonun bugün işler olması halinde Yunanistan'dan ithal edilecek elektriğin Kıbrıslı tüketicilerin şu an ödediğinden ortalama yaklaşık yüzde 30 daha ucuz olacağını tahmin etti. Papadopulos'a göre Kıbrıs ekonomisine yıllık faydanın en az 185 milyon euro olabileceği; Kıbrıs Cumhuriyeti'nin ise projeye şimdiye kadar toplam 125 milyon euro ödemeyi kabul ettiği belirtildi. Öte yandan bağlantı, elektrik piyasasındaki rekabeti güçlendirecek ve Kıbrıs'ın ada sisteminin izolasyonu nedeniyle bugün ziyan olan yeşil elektriği Avrupa'ya ihraç etmesine olanak tanıyacak. Proje lehine öne sürülen temel stratejik argüman ise şu: GSI, Avrupa sistemiyle elektrik bağlantısı bulunmayan tek AB üyesi olmaya devam eden Kıbrıs'ın enerji izolasyonunu ortadan kaldıracak. Elektrik ithalat ve ihracatı imkânı ise Kıbrıs pazarında yenilenebilir enerji kaynaklarının daha da geliştirilmesi açısından kritik görülüyor. Sonraki kilometre taşı Bu perspektiften bakıldığında yaklaşan Navtex, araştırmaların teknik sürecini aşan bir anlam kazanıyor. Araştırma çalışmalarının sahaya dönmesi, jeopolitik, düzenleyici ve finansman engellerle uzun süre mücadele etmek zorunda kalan bir proje için elle tutulur bir sonraki adımı oluşturacak. Meridiam'ın projeye katılımı GSI'ye güçlü bir Fransız ve Avrupa boyutu katarken Kıbrıs'ın iç cephesindeki direniş henüz ortadan kalkmış değil. Düzenleyici çerçeve, harcamaların geri kazanımı ve finansman konusundaki anlaşmazlıkların ardından ağırlık merkezi artık maliyete ve Kıbrıslı tüketici için gerçek faydalara taşındı.

Globalde Türkiye

GSI: Yunanistan-Kıbrıs kablosu araştırmaları için Navtex yayımlanıyor