Erdoğan'dan erken seçim sinyali: Anayasal engel gündemde

Cumhurbaşkanı'nın ata ocağından sarf ettiği tek bir cümle, Türkiye'de deprem etkisi yaratmaya ve anayasa değişikliği senaryolarını yeniden gündeme taşımaya yetti. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Rize'nin Güneysu ilçesinde vatandaşlara hitap ederken "yaklaşan seçimler"e açık bir atıfta bulundu ve böylece erken sandık senaryolarına yeni bir ivme kazandırdı. Normal koşullarda cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerinin 2028'de yapılması planlanmış olsa da bu sözel ima, iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi'nin (AKP) yeniden aday olması yönündeki baskılarıyla birleşince Erdoğan'ın üçüncü kez aday olmak için anayasal engeli aşıp aşamayacağına ilişkin daha kapsamlı tartışmayı yeniden alevlendirdi. Erdoğan'ın ateşi tutuşturan sözleri Erdoğan, vatandaşlara hitabında şu ifadeleri kullandı: "Bu birlik ve beraberlik iklimi içinde, inşallah yaklaşan seçimlerde, gelecek seçimlerde de başarıya ulaşacağımıza olan inancımı bir kez daha dile getiriyorum." Anayasal bilmece Cumhurbaşkanı'nın bu sözleri ne bir tarih belirtti ne de 2028'de planlanan olağan seçimleri mi yoksa olası bir erken seçimi mi kastettiğini netleştirdi. Açıklamanın siyasi ağırlığını kazandıran da tam olarak bu belirsizliktir. Hükümet ve AKP, aylardır bir sonraki seçimleri gündemine taşıyor; üst düzey yetkililer de Erdoğan'ın yeniden aday olması yönündeki isteklerini gizlemiyor. Haziran ayında AKP Sözcüsü Ömer Çelik, partinin bir sonraki cumhurbaşkanlığı seçimindeki adayının Recep Tayyip Erdoğan olduğunu açıkça ilan etti; Ulaştırma Bakanı Abdulkadir Uraloğlu da iktidardaki ittifakın onu yeniden seçtirmeyi hedeflediğini ifade ederek bu tutumu paylaştı. Siyasi niyet, dolayısıyla ortaya konulmuş durumda. Zorlu olan kısım ise anayasal yoldur. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 101. maddesi, bir kişinin en fazla iki kez cumhurbaşkanı seçilebileceğini açıkça hükme bağlamaktadır. Ne var ki kritik istisna 116. maddede yatmaktadır: Cumhurbaşkanı ikinci dönemini yürütürken Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerin yenilenmesine karar verirse, cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilmektedir. Bu ayrıntı son derece büyük önem taşımaktadır; zira seçimlerin olağan takvimin öne çekilmesi tek başına yeterli değildir. İlgili anayasal istisna, açıkça bir parlamento kararına bağlanmıştır. Bu karar için 600 milletvekilinin beşte üçünün nitelikli çoğunluğu, yani en az 360 oy gerekmektedir. Bu sürecin Erdoğan'ın ikinci dönemini sürdürdüğü sırada gerçekleşmesi halinde, bir sonraki cumhurbaşkanlığı yarışı için anayasal yol açılmış olacaktır. Kamuoyu tartışmalarında sıklıkla göz ardı edilen kritik bir ayrım da burada karşımıza çıkmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, hem parlamentonun hem de cumhurbaşkanının ülkeyi cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerinin yenilenmesine taşıyabilmesine olanak tanımaktadır. Ancak ek cumhurbaşkanlığı adaylığına ilişkin hüküm, yalnızca bu kararın Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından alınması koşuluna bağlı olarak anayasada düzenlenmiştir. Bu nedenle Erdoğan'ın tek başına seçimleri öne alma kararı alması senaryosu, aynı anayasal uygunluğu otomatik olarak doğurmamakta; dolayısıyla parlamentodaki güç dengesi, cumhurbaşkanlığı sarayının siyasi niyetleri kadar belirleyici bir rol üstlenmektedir.

Globalde Türkiye

Erdoğan'ın erken seçim ima etmesi, Türkiye'de anayasal bilmece tartışmasını yeniden alevlendirdi