Suudi Arabistan KAAN İçin Türkiye ile Görüşüyor

REPUBLIKA.CO.ID, CAKARTA — Suudi Arabistan, gelecekteki hava gücünü inşa etmek için birden fazla kapıyı aralık tutuyor. Riyad'ın Amerika Birleşik Devletleri yapımı F-35 gizli bombardıman uçağını edinme süreci henüz tamamlanmamışken, şimdi Türkiye ile beşinci nesil savaş uçağı KAAN programına daha derinden dahil olma ihtimali üzerine ileri düzey görüşmeler yürütüyor. Son raporlar, söz konusu görüşmelerin artık sıradan bir alım araştırmasının çok ötesine geçtiğine işaret ediyor. Masadaki seçenekler arasında doğrudan satın alma, ortak üretim ve Suudi Arabistan'ın Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) liderliğindeki programa ortak olması yer alıyor. Her iki hükümet de henüz nihai bir anlaşma açıklamadı. Riyad için bu ayrımın önemi büyük. Bir uçak satın almak filoyu güçlendirir; ancak üretim sürecine dahil olmak çok daha büyük bir kazanımı beraberinde getirebilir: teknoloji, uzman iş gücü, tedarik zinciri, bakım kapasitesi ve hava gücünü geliştirmede kısmî bir bağımsızlık. TUSAŞ Genel Müdürü Mehmet Demiroğlu, Şubat 2026'da Riyad'da düzenlenen World Defense Show fuarında Suudi Arabistan ile sürdürülen görüşmelerin nihai karar aşamasına geldiğini açıkladı. Demiroğlu'na göre gündemdeki senaryolardan biri yaklaşık 20 adet KAAN alımı; ancak Riyad nihai montaj hattının kendi topraklarında kurulmasını talep ederse TUSAŞ'ın fizibilite çalışması en az 50 uçak gerektiğini öngörüyor. Demiroğlu ayrıca müzakerelerin "en üst düzeye" taşındığını belirterek Ankara'nın 2026 yılında bir atılımın duyurulmasını umduğunu söyledi; konu Africa Business Insider tarafından da haberleştirilmişti. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da birkaç gün önce daha güçlü siyasi sinyaller vermişti. Şubat ayında Riyad ve Kahire ziyaretinin ardından "KAAN için çok sayıda olumlu geri dönüş alıyoruz. Bu alanda Suudi Arabistan ile ortak yatırım söz konusu; bu ortaklığı her an hayata geçirebiliriz" dedi. Yedi ay geçmesine karşın henüz bir anlaşma açıklanmadı. Bununla birlikte, görüşmelerin ileri aşamada sürdüğüne dair raporlar KAAN'ın Riyad'ın hesaplarından silinmediğini ortaya koyuyor. Suudi Arabistan Yalnızca Uçak Almıyor Suudi Arabistan'ın KAAN'a duyduğu ilgi, Vizyon 2030 hedeflerinden bağımsız değerlendirilemez. Askeri Sanayiler Genel Kurumu (GAMI), 2030 yılına kadar Suudi savunma ekipmanı ve hizmet harcamalarının yüzde 50'sinden fazlasının yerli sanayiden karşılanmasını hedefliyor. En son açıklanan yerlilik oranı 2024 için yüzde 24,89'a ulaştı; bu rakam, Suudi savunma sanayii reformlarının başlangıcına kıyasla ciddi bir sıçramaya işaret ediyor. Bu nedenle TUSAŞ'ın teklifi, klasik silah ihracatı modelinden temelden farklılaşıyor. Suudi Arabistan Türkiye'ye yalnızca KAAN almak değil, ekonomik değerin bir bölümünün krallıkta kalmasını da istediğini açıkça ortaya koyabilir: Suudi yapımı bileşenler, eğitimli Suudi teknisyenler, bakım merkezleri ve anlaşma yeterince büyük olursa kısmî yerli üretim. Öte yandan Türkiye, son derece maliyetli bir savaş uçağı projesini ayakta tutabilmek için pazar, üretim ölçeği ve uluslararası ortaklara ihtiyaç duyuyor. Ankara, halihazırda önemli bir ihracat ortağı kazandı: Endonezya, 2025 yılında 48 adet KAAN alımına ilişkin uygulama sözleşmesini imzaladı; bu anlaşma aynı zamanda Endonezya savunma sanayii kapasitesinin geliştirilmesine de kapı aralıyor. Dolayısıyla Suudi Arabistan'ın sürece dahil olması durumunda Riyad, KAAN'ın ilk yabancı müşterisi olmayacak; ancak en önemli finansal ve endüstriyel ortaklarından biri konumuna gelebilecek. Bu gerçek, KAAN'ı sıradan bir ihraç ürününden ayırıyor. Türkiye açısından programa bağlanan ülke sayısı arttıkça, uçağın etrafında örülen üretim tabanı, finansman ağı, tedarik zinciri ve jeopolitik nüfuz da güçleniyor. KAAN Hâlâ İnşa Aşamasında Ancak bir gerçeğin net biçimde ortaya konması gerekiyor: KAAN henüz F-35'in olgunluk düzeyinde değil. KAAN, ilk uçuşunu 21 Şubat 2024'te yaklaşık 13 dakika süreyle tamamladı. İkinci uçuş Mayıs 2024'te gerçekleştirildi. 31 Temmuz 2026'da yeni bir KAAN prototipi uçuş öncesi yer testlerine (taxi test) başladı. Sonraki geliştirme süreci, ilk prototiplere kıyasla daha gelişmiş sistem mimarisi taşıyan P1 ve P2 prototipleri aracılığıyla devam ediyor. TUSAŞ, KAAN'ı düşük gözlenebilirlik özelliği, dahili silah haznesi, sensör füzyonu, entegre radyo frekansı ve elektro-optik sistemler, hassas saldırı kapasitesi ile hedeflenen azami Mach 1,8 hızına sahip çok rollü beşinci nesil bir savaş uçağı olarak tasarlıyor. Çift motorlu uçağın azami kalkış ağırlığı yaklaşık 34,75 ton olarak öngörülüyor. Ne var ki tüm bu yetenekler, programın tasarım ve hedefleri ile muharebe koşullarında kanıtlanmış yetenekler arasında dikkatle ayrıştırılmalı. KAAN, F-35 gibi operasyonel bir hayata henüz sahip değil. Bu nedenle KAAN için kullanılan "gizli uçak" ifadesi, Türkiye'nin geliştirdiği düşük gözlenebilirlik tasarımına atıfta bulunuyor. Uçağın gerçek savaş koşullarındaki gizlilik düzeyi, F-35 ile kamuoyu önünde kıyaslanabilir durumda değil; zira radar kesit alanı (radar cross section) gibi bazı parametreler gizli tutulmakta, üstelik KAAN henüz muharebe hizmetine girmemiş bulunuyor. Motor cephesinde de büyük bir iş yükü söz konusu. KAAN'ın mevcut prototipi Amerikan yapımı General Electric F110 motorlarını kullanıyor. Türkiye, bir sonraki nesil için TF35000 adlı milli motoru geliştiriyor; bu motor programı Ağustos 2026'da geliştirmeyi hızlandırmak amacıyla TEI Teknoloji bünyesinde yeniden yapılandırıldı. Bu durum bir çelişkiyi gün yüzüne çıkarıyor. KAAN, tedarikçi ülkelere olan stratejik bağımlılıktan kurtulmanın yollarından biri olarak pazarlanıyor; oysa mevcut inşa aşamasında en kritik bileşeni olan motor hâlâ Amerika Birleşik Devletleri'nden temin ediliyor. KAAN'ın tam bağımsızlığa kavuşması, Türkiye'nin yerli motorunu başarıyla işler hale getirmesiyle çok daha anlamlı bir gerçekliğe dönüşecek.

Globalde Türkiye

Suudi Arabistan KAAN'a İlgi Duyuyor, F-35 Henüz Kesinleşmedi